“Ovaj poželjni stroj” (2026) Mine Simendić film je o odnosu subjekta i predmeta želje. Subjekt je mlada filmska autorka koja, umesto uobičajenom digitalnom metodom, (želi da) radi sa filmskom trakom; drugi/isti subjekt je državljanka Srbije koja, umesto u svojoj perifernoj državici, (želi da) studira, živi i radi u obećanoj zemlji kapitalističkog centra.
Čitav ovaj kratkometražni film, primećen na Forum Expanded ovogodišnjeg Berlinala, a juče prikazan i na ZagrebDoxu, gravitira oko logike odbijanja i privlačenja, opiranja i pripitomljavanja. Taj dvostruki predmet želje – rad sa 16milimetarskom i 35milimetarskom filmskom trakom i život u prosperitetnoj Nemačkoj – ne osvaja se tako lako. Čini se da je nadomak ruke, baš kao negativi i pozitivi kojima prsti u rukavicama rukuju pred kamerom tokom većine filma. Međutim, kao što Simendić i govori u voice-overu, taj predmet je prethodno potrebno pripitomiti savladavanjem njegovog jezika – u doslovnom lingvističkom smislu i prenesenom značenju veštine rukovanja određenim sistemom, bilo administrativnim ili analognim.
Sistem se ne samo opire, već iz svog položaja navodne superiornosti subjektu želje nameće svoja pravila: da bi se u Nemačku imigriralo, potražuje se poveća papirologija, koju ruke nametljivo prelistavaju pred kamerom; da bi se snimalo na filmskoj traci, potrebno je umeće koje, opet, iziskuje iskustvo. Uprkos kratkoj falusnoj aluziji (ironično prisvajanje rasističkog vica o gastarbajterima i intimnim zonama), srž problema ovde nije libidinalna, već ekonomska. U Nemačku se putuje u nadi da će se pronaći finansijska stabilnost ili razviti umetnička karijera; filmska traka je toliko skupa da rediteljka može da priušti samo 60 metara. Mogućnosti su beskonačne, kako na zapadu tako i na toj relikviji koju zovemo filmskom trakom, ali distinkcija ima uslove, cenu i minutažu.
Slikovno-diskurzivni prostor koji Simendić stvara odr(a)žava tu povratnu spregu. “Ovaj poželjni stroj” zapravo je i predstava pokušaja savladavanja prepreka na putu do predmeta želje. Dok na ekranu pregledamo uspele i oštećene negative, prelazimo s negativa u pozitiv, nazad u negativ, pa najzad i u konačni rezultat dobijen tim procesom, rad Mine Simendić ispostavlja se kao dovršeni work-in-progress, izvrnuta filmska slika koja samu sebe poučava. Jezik, kao mašina za generisanje značenja i odnosa moći, ali i sistem znakova neophodan za integraciju i jedna od osnovnih alatki diskriminacije, i sâm se uči tokom filma. Autorka se poigrava dijakritikom na završetku svog prezimena – koju nemačka administracija automatski odbacuje – pitajući se da li je vredno odbaciti maternji (srpski, turski, arapski) jezik zarad lošeg nemačkog.
“Ovaj poželjni stroj” zapravo je i predstava pokušaja savladavanja prepreka na putu do predmeta želje.
Stoga se kroz film u voice-overu naizmenično s njenom naracijom provlače citati iz knjige “Let’s Learn Arabic. An Introduction to Spoken Arabic” Ahmeda M. Ashiurakisa. Dok Simendić preispituje uslovljenost svog života u Nemačkoj, raznolike i naizgled nasumične fraze iz ovog priručnika u zvučnoj pozadini formiraju kompendijum života u imigraciji. Ostaje, pak, pitanje zašto su i autorkin off i citati snimljeni na engleskom. Ukazivanje na homogenost engleskog kao lingua franca ima određenu delotvornost, ali se čini da jezičko jedinstvo umanjuje snagu argumenta, te da bi višejezičnost, a možda i višeglasje, pojačali gledaočevu dezorijentisanost.
U laboratoriji svestrane Mine Simendić, smeštenoj negde između pokreta i stazisa, monohromatike i boje, metafilmskog eseja i društveno-političkog komentara, Srbije i Nemačke, možda najmisteriozniju ulogu igraju povremeno prikazane slike koje datiraju iz vremena socijalističke Jugoslavije. Bilo da se radi o Titovom govoru ili prizoru iz posete Alžiru s natpisom na arapskom o socijalizmu, ovi artefakti svojevrsne su međuslike – idealni prikazi prošlosti umetnuti u krhku sadašnjost, ali i signal istorijskih veza između Jugoslavije i arapskih zemalja. Drugi kuriozitet jednako materijalistički približava dve geografije: vinjeta o mecima pronađenim na ulicama Berlina, od kojih su neki proizvedeni u Bosni, drugi u Nemačkoj. Radije nego da se zadrži na ovoj slučajnoj konvergenciji, Simendić film pronicljivo privodi kraju objašnjenjem da se u pronađenoj municiji nalazi nitroceluloza, jedinjenje koje je u ranim decenijama filma činilo i sastav vrlo zapaljive filmske trake. Poslednja scena buntovnički je obred: rukopisi možda ne gore, ali za slike to tek treba da se dokaže.