PočetnaOsvrti16. Human Right Film Festival: Relevantne teme i profilirani stilovi

16. Human Right Film Festival: Relevantne teme i profilirani stilovi

|

Živahna festivalska sezona u Hrvatskoj privodi se kraju, s tradicionalnom poslednjom postajom na zagrebačkom Human Rights Film Festivalu. S obzirom da je ovo portal posvećen dokumentarnom filmu, fokusiraćemo se upravo na taj, najbogatiji deo programa šesnaestog izdanja HRFF-a koji se od 2. do 12. decembra održavao u Zagrebu i Rijeci; bilo da u njega uvrstimo i hibridne i eksperimentalne forme ili da ostanemo metodološki strogi pa posmatramo samo čiste dokumentarce. Uostalom, percepcija dokumentarnog filma se menja, uvode se nove filmske tehnike, a u festivalskoj ponudi sve je manje tipičnih dokumentaraca televizijskog štiha sačinjenih isključivo od arhivskog materijala i dosnimljenih intervjua.

Osvrt na ovogodišnji festival o ljudskim pravima koji u stopu prati malopre spomenute trendove, valja započeti s domaćim filmom koji dolazi kao kruna ionako odlične godine za hrvatsku dokumentaristiku. Reč je o naslovu “Na vodi” (Petnaesta umjetnost, 2018. |★★★★ i 1/2) Gorana Devića u kojem se reditelj spušta na reke rodnog Siska koristeći vodu i aktivnosti na njoj kao vezivno tkivo socijalno šarolike i ratno-ekonomski traumatizirane sredine. Film je s dobrim razlogom nagrađen Posebnim priznanjem žirija na DOK Leipzigu jer je reč o izuzetnom ostvarenju, istovremeno meditativnom, hrabrom i čvrsto kontekstualiziranom, koje pleni izvrsnom fotografijom, preciznom montažom, ali i sadržajem s moćima menjanja ratnih paradigmi. Novu percepciju mesta, daleko od uobičajenog popkulturnog diskursa, ponudio je i američki filmaš Khalik Allah u svom filmu “Crna mater” / “Black Mother” (2018. | ) snimljenom na različitim formatima filmskog zapisa (od amaterskih super-8 filmova do savremenog digitalnog videa) načinjenih uzduž Jamajke, od nagužvanih ulica Kingstona do prirodnih lepota. Allah obektivom kamere prati izjave svojih sagovornika u offu, često nepovezane i rastrgane pa gledatelj na prvu ima dojam o pogrešnoj sinhronizaciji slike i tona. Takav pristup nudi nam bolji pregled poluorganizovanog ili neorganizovanog haosa koje društvo na Jamajci opterećeno rasom, socijalnim raslojavanjem te različitim religijama i narodnim verovanjima zapravo i jeste. “Crna mater” je kolažni, heterogeni film, iako reditelj imitira klasičnu tročinsku filmsku strukturu, kodirajući je poput tri trimestra trudnoće – dokumentarac završava scenom poroda, otkrivajući temu života samog po sebi.

Foto: Kadar iz dokumentarnog filma “Bisbee 2017.”

Među vrhunce festivalske ponude uvrstio se i “Bisbee 2017.” / “Bisbee ’17” (2018. | ★ i 1/2) Amerikanca Roberta Greenea, snimljen povodom stogodišnjice proterivanja rudara-štrajkača iz narečenog gradića u Arizoni, prema utrobi pustinje New Mexica. Dokumentarac u poznatom Greeneovom stilu meša fiktivno i dokumentarno, bacajući dubinski pogled prema perspektivnom, ali duboko nepravednom Bisbeeju iz prošlosti te onom odumirućem iz sadašnosti. Izazovima prošlih i sadašnjih vremena pozabavio se i švajcarski filmaš Markus Imhoof u svom filmu “Eldorado” (2018. | ) u kojem propituje odnos svoje domovine prema izbeglicama i migrantima, vodeći se vlastitim, unekoliko tragičnim iskustvom poznanstva s italijanskom devojčicom Giovannom, ratnom izbeglicom kojoj usled birokratskih komplikacija nije bio dozvoljen ostanak u Švajcarskoj. Imhoof analogiju spomenute nesrećne sudbine, ali i svojeg kasnijeg, dakako ugodnijeg migrantskog umetničkog života u Italiji – finim balansom između lične perspektive i sveobuhvatne drutštvene analize – primenjuje na savremene izbeglice koje se uspevaju domoći Švajcarske, ali u njoj ne uspevaju ostati zbog manjka sluha tamošnjih vlasti.

Sva je prilika da su ratovi, prošli, sadašnji i budući, teme kojih se nije tako lako otresti. Tako se Kambodžanac Rithy Panh svojim najnovijim dokumentarcem “Grobovi bez imena” / “Graves Without a Name” / “Les tombeaux sans noms” (2018. |  i 1/2) ponovo vraća na mesto zločina, kambodžanskih polja smrti, čija je žrtva i sam bio kao dečak. Panh i ovde priča vlastitu, ali i priče drugih ljudi koji su izgubili svoje familije za vreme zločinačkog režima Pola Pota. Reč je o korektnom filmu koji pati od pomalo izlizane, poznate i obrađivane priče, a pritom na formalnom planu nije inovativan poput njegovih prethodnih filmova “Slika koja nedostaje”“The Missing Picture” / “L’image manquante” (2013) i “Egzil”“Exil” (2016). Sponu između bivših ratova i sadašnjih tinjajućih sukoba možemo pronaći i kod ukrajinskog filmaša Sergeja Loznice u dokumentarnom filmu “Dan pobjede” / “Victory Day” / “Den’ Pobedy” (2018. | ★ i 1/2), koji na istom mestu i na marginama protokolarnog događaja obeležavanja Dana pobede nad fašizmom u Berlinu, hvata različite grupe ljudi koji u proslavi učestvuju: od istinskih antifašista do onih deklarativnih i nesvesnih da podržavaju režim koji se od fašističkog razlikuje eventualno u nijansama.

S temom sportske sigurnosti započinje najnoviji dokumentarac Rumuna Corneliua Porumboiuja, “Beskonačni nogomet”“Infinite Football” / “Fotbal Infinit” (2018. | ★ ), premijerno prikazan ove godine u sekciji Forum u Berlinu. Reditelj prati svog junaka, prijatelja iz mladih dana i nekada talentiranog amaterskog fudbalera kojem je sportska povreda promenila život, pa sada on pokušava promeniti sam sport i učiniti ga sigurnijim. “Beskonačni nogomet”, međutim, nije film samo o fudbalu, već i o mikrokosmosu male sredine kojom se bez ulepšavanja pozabavilo i “Daleko sazviježđe” / “Distant Constellation” (2017. |  i 1/2) tursko-američke rediteljke Shevaun Mizrahi, osvajačice FIPRESCI nagrade na prošlogodišnjem Viennaleu. Autorica portretira stanare jednog turskog staračkog doma nastanjenog uglavnom ljudima armenskog porekla i zapadnog životnog iskustva. Ekskluzivnost mesta ne čini ga ništa veselijim, njegovi stanovnici pokušavaju na svaki način razbiti dnevnu rutinu, dok ih autorica portretira bez neugodne sentimentalnosti i eksploatacije.

Foto: Kadar iz dokumentarnog filma “Daleko sazviježđe”

Jedini u grupi dokumentarnih filmova za kojeg se čini da mu u programu nije bilo mesto ni po formalnoj inovativnosti, ni po društvenoj relevantnosti teme, još je jedan portret Ingmara Bergmana pod naslovom “Bergman: Jedna godina, jedan život” / “Bergman: A Year in Life” / “Bergman – ett år, ett liv” (2018. | ). Koncept fokusa na značajnu godinu, 1957., u kojoj je švedski filmaš izbacio dva ikonička filma (“Sedmi pečat” i “Divlje jagode”), jednu televizijsku dramu te na pozorišne daske postavio četiri predstave, razumljiv je, ali autorica dokumentarca Jane Magnusson od njega često odstupa i odlazi u nepotrebne digresije koje pokrivaju celokupnu Bergamnovu karijeru, odvlačeći “Godinu” prema vodama filmske konfekcije. Nakon HRFF-ove projekcije, Magnussoov film osvojio je nagradu Evropske filmske akademije (EFA) za najbolji dokumentarni film 2018. godine, čime Akademija, poput one američke, pokazuje tendenciju bavljenja sobom i svojim ikonama, umesto potrage za inovativnim i relevantnim autorima u ove godine izuzetno bogatoj konkurenciji dokumentarnog filma.

Human Rights Film Festival ne pokriva samo filmski spektar, već i onaj društveno-politički, pa su i brojni popratni programi: govorni, muzički te drugi specijalne vrste, ove godine još zaslužniji za Human Rights etiketu u nazivu, možda čak i više od samih filmova. Posebna atrakcija bio je tako koncert ruskog sastava Pussy Riot, uz reviju književnosti zemalja Magreba, izložbu fotografija posvećenu Žilnikovim portretima ljudi s margine u različitim sistemima, uz obilje panela, tribina, razgovora, predavanja i okruglih stolova na teme koje itekako boje našu realnost. Na taj se način HRFF pozicionira kao itekako relevantan događaj na nacionalnom nivou, kako u filmskom tako i u šire društvenom smislu. Iz filmskog ugla, HRFF odlično prati trendove i pomera granice, a selekcija dokumentaraca ove godine je to i potvrdila, stavljajući festival u sam vrh regionalne ponude kada je reč o umetnički ispoliranim igranim, hibridnim i dokumentarnim filmovima.

Dokumentarni.net, najbolji dokumentarni filmovi 16. Human Rights Film Festivala (Marko Stojiljković):

  • “Na vodi” (Goran Dević, 2018.) | ★ i 1/2
  • “Dan pobjede” (Sergej Loznica, 2018.) | ★ i 1/2
  • “Bisbee 2017.” (Robert Greene, 2018.) |  ★ i 1/2
  • “Crna mater” (Khalik Allah, 2018.) |
  • “Eldorado” (Markus Imhoof, 2018.) | ★ 
  • “Beskonačni nogomet” (Corneliu Porumboiu, 2018.) | ★ 


Komentari

Komentirajte

Napišite komentar
Unesite ime

Najnovije

Dokunet podcast #2: Damir Markovina i Ivan Ramljak

U našem drugom podcastu ugostili smo redatelje Damira Markovinu i Ivana Ramljaka.

Silvestar Kolbas: “Živimo u kulturi uspjeha i ljudi u pravilu ne vole pokazivati svoje slabosti”

Silvestar Kolbas je na ovogodišnjem ZagrebDoxu predstavio svoj najnoviji dokumentarni film, "Naša djeca" (Factum, 2024.).

“Dont Look Back” – Začetak autorske rock dokumentaristike

U prvom tekstu serije eseje "Rockdocs" pišemo o filmu "Dont Look Back" (1967) američkog autora D.A. Pennebakera.

Preminuo Morgan Spurlock

U četvrtak je od posljedica raka u 53. godini preminuo američki redatelj, scenarist i producent Morgan Spurlock.

17. Subversive Film Festival: “Zemlja za nas” – Bez motike nema kruha

"Zemlja za nas", cjelovečernji prvenac Karle Crnčević, otpočinje razmjerno tajanstveno, sugerirajući ulazak u kakav svijet misterija...

“Crna kutija: Dnevnici” Shiori Ito najbolji dokumentarni film 17. Subversive Film Festivala

Svečanom dodjelom nagrada "Wild Dreamer Dragan Rubeša", u subotu je završeno sedamnaesto izdanje Subversive Film Festivala.

17. Subversive Film Festival: “Soundtrack za državni udar” – (De)džezifikacija Konga

"Soundtrack za državni udar" (2024) je impresivan film koji se može uvrstiti među najviša dostignuća svetske dokumentaristike tekuće dekade.

Zlatna palma za film “Čovjek koji nije mogao šutjeti” Nebojše Slijepčevića!

Igrani film "Čovjek koji nije mogao šutjeti" Nebojše Slijepčevića osvojio je Zlatnu palmu za najbolji kratkometražni film 77. Cannesa!

17. Subversive Film Festival: “Moj ukradeni planet” – Nakon revolucije

"Moj ukradeni planet" sjetan je film, natopljen s mnogo gorčine, jer je autorica u svojoj domovini Iranu provela više od četrdeset godina.

17. Subversive Film Festival: “Stanari” – Tri sprovoda i dva štrajka glađu

"Stanari" / "The Flats" (2024) Alessandre Celesije, usmjereni su na posljedice Nevolja (The Troubles / Na Trioblóidi), kako ih zovu u Irskoj.